Productie ver weg uitbesteden leek decennialang de slimste zet. Maar is dat nog steeds zo, nu de prijzen en beschikbaarheid van grondstoffen onder druk staan en verschillende bedrijven nu al last hebben van geopolitieke dreigingen? Steeds meer ondernemers krabben zich achter hun oren en vragen zich af: is dit de prijs van goedkoop produceren?
In 1986 stapte een Nederlandse ondernemer op een vliegtuig naar Hongkong en nam vandaar een rammelende trein naar het Chinese vasteland. Aad Ouborg was een van de eersten die de kansen van goedkope productie in Azië zag; en hij had gelijk. Wat volgde voor Princess, deden steeds meer andere Nederlandse maak- en productbedrijven hem na. China werd de fabriek van de wereld, en wie daar niet produceerde, kon simpelweg niet concurreren op prijs.
Dat model heeft decennialang goed gewerkt. Maar de rekening komt nu.
Wat goedkoop écht kost
De coronapandemie was een eerste, harde les. Ineens was er geen container meer te krijgen. Of wel, maar voor een prijs die niemand had voorzien: tijdens de piek in 2021 en 2022 betaalden bedrijven tot veertien keer meer voor containervervoer dan daarvoor gebruikelijk was. Fabrieken draaiden op halve kracht, schepen lagen voor anker, ketens die tot op de dag precies op elkaar waren afgestemd, bleken één grote kwetsbaarheid.
Sindsdien is het niet rustiger geworden. Een geblokkeerd Suezkanaal, droogte in het Panamakanaal, oplopende spanningen tussen de VS en China, een handelsoorlog die steeds nieuwe fronten opent. En dan is er nog iets wat minder in het nieuws komt, maar voor productbedrijven minstens zo relevant is: grondstoffen worden schaarser en duurder. Bepaalde kunststoffen, zeldzame metalen, specifieke samenstellingen; wie afhankelijk is van één regio in de wereld voor zijn basismaterialen, merkt steeds vaker dat hij weinig te zeggen heeft over wat ze kosten en of ze überhaupt beschikbaar zijn.
Nu klinkt de beweging terug naar Europa (reshoring) misschien als een potje paniekvoetbal, maar het is een nuchtere heroverweging die het waard is om te maken. Zelfs kosten hoeven daarin geen struikelblok te blijven, want de aanname dat produceren in het buitenland altijd goedkoper is, wordt steeds minder vanzelfsprekend. Lonen in China zijn in twintig jaar tijd sterk gestegen en transportkosten zijn structureel hoger dan voor Corona.
Slim ontwerpen als sleutel
Hier ligt een van de interessantste inzichten van bedrijven die de sprong terug naar Europa wagen: lokaal produceren hoeft niet altijd duurder te zijn, als je het slim aanpakt. De arbeidskosten zijn in Europa zeker onvergelijkbaar met China, maar ze zijn te compenseren door anders te kijken én anders te ontwerpen.
Een mooi voorbeeld komt uit de kofferbranche. Princess Traveller, een Bredaas merk dat al jaren bezig is met verduurzaming van zijn productie. Tim en Florentine Ouborg (de kinderen van Aad), werden tijdens de coronapandemie wakkergeschud doordat vrijwel hun complete business stillag. Ze besloten het anders te gaan doen: het meest duurzame koffermerk ter wereld worden, op een manier die financieel uit kon en die de consument niets meer zou kosten.
Onlangs zetten zij een nieuwe testlijn op. Het experiment: hoe maak je lokaal een product dat qua prijs kan concurreren met een vergelijkbaar model dat in China wordt gemaakt? Het antwoord zat niet in lonen drukken of concessies doen aan kwaliteit, maar in het redesign van het product zelf. Minder materiaalsoorten, onderdelen en arbeidsintensieve handelingen.
Het resultaat: een koffer die dichtbij huis wordt geproduceerd en toch op dezelfde verkoopprijs uitkomt als zijn Chinese tegenhanger. Bovendien wordt er ook volop geëxperimenteerd met allerlei gerecyclede materialen, die lokaal worden verkregen.
Nieuwe grondstoffen van de akker om de hoek
In de bouwsector is het al volop gaande: vezelhennep, vlas en stro. Wat ze gemeen hebben? Het zijn gewassen die gewoon op Brabantse akkers groeien en worden ingezet als isolatiemateriaal. Boeren hebben hierdoor nieuwe verdienmodellen ontdekt en de fabrikanten van het materiaal hoeven niet meer afhankelijk te zijn van grondstoffen aan de andere kant van de wereld. Dat de rijksoverheid 200 miljoen euro investeerde in de grootschalige aanpak van biobased bouwen zegt genoeg. Die focus wordt ook zichtbaar door de activiteiten van bouwbedrijven, die zich bijvoorbeeld aansluiten bij regionale initiatieven als Cirkelstad, zoals in regio Breda ‘Cirkelstad de Baronie’.
Ook voor maakbedrijven is de zoektocht naar alternatieve grondstoffen geopend, zoals bij Princess Traveller: plastic uit oceanen als grondstof voor nieuwe producten, gebruikte bouwhelmen die toevallig van hetzelfde kunststof blijken te zijn als kofferonderdelen, oude producten die worden ingezameld, teruggebracht naar de fabriek en verwerkt tot nieuw materiaal. Wie zijn grondstof terugkrijgt via een retoursysteem, heeft straks niet alleen een duurzamer product, maar ook minder last van wat er op wereldmarkten met grondstofprijzen gebeurt.
Regeren is vooruitzien
Eerlijk: niet elk bedrijf kan zijn productie morgen terughalen naar Nederland. Maar de vraag die steeds meer ondernemers zichzelf stellen, is er een die de moeite waard is: hoe kwetsbaar zijn wij eigenlijk? Hoeveel leveranciers zitten in dezelfde regio? Welke grondstoffen zijn er straks misschien niet meer, of alleen nog tegen een prijs die onze marges wegvaagt? En zijn er alternatieven: kijkend naar materiaal, productielocatie, samenwerking?
Bedrijven die nu stappen zetten, bouwen aan iets wat nu nog moeilijk voor te stellen is, maar waarmee ze zich wel weerbaar maken voor wat de toekomst zal brengen. Met kortere en flexibelere ketens, lokale sourcing en meer onafhankelijkheid van grote wereldpartijen, zijn we minder kwetsbaar.
De ondernemer die in de jaren 80 kansen zag die toen nog niemand zag, was zijn tijd vooruit en werd een voorbeeld voor velen. Kansen zien, eerder dan de rest, zou het in de genen zitten?
—
TEKST: LORENZA VERBATEN, CONTEXXT COMMUNICATIE
