Vanuit de Koepel in Breda bouwen Anne-Marie de Brouwer en Eefje de Volder aan een koffiemerk dat levens verandert – van vrouw tot vrouw.
Tekst: Lorenza Verbaten – Contexxt Communicatie
In het oude gevangenisgebouw ‘De Koepel’ in Breda, waar muren ooit scheiding betekenden, zitten twee vrouwen aan een tafel die juist werelden proberen te verbinden. En wat werkt er nu meer verbindend dan het samen drinken van een warme kop koffie. Zeker als het goede koffie is.
Die twee vrouwen zijn Anne-Marie de Brouwer en Eefje de Volder. Ondernemers, ook al was dat nooit echt de bedoeling. Hun ondernemerschap heeft een ander doel. Bèkske: Rwandan Empowerment Coffee is namelijk een sociale onderneming die Rwandese vrouwen helpt om na de genocide tegen de Tutsi’s in 1994 een nieuw bestaan op te bouwen.
Eefje: “Wij verkopen geen koffie om winst te maken. Koffie is het middel. De missie is dat vrouwen daar zelfstandig worden en hun eigen inkomen kunnen verdienen voor hun gezin. Dat heeft enorme impact op nu al ruim 400 levens daar.”
Van recht naar rechtvaardigheid
De achtergronden van zowel Eefje als Anne-Marie zijn niet per se doorsnee, en hun verhalen evenmin. Allebei waren – en zijn – ze actief in het internationaal recht. Anne-Marie promoveerde op de vervolging van seksueel geweld in oorlogstijd, Eefje op het gebied van het collectieve veiligheidssysteem van de Afrikaanse Unie en deed daarnaast veel onderzoek naar mensenhandel. Ook al betekende het echt iets voor slachtoffers wanneer het recht zegevierde, toch voelden ze allebei aan dat juridische gerechtigheid niet automatisch betekende dat hun levens beter werden. Want hoe leef je verder, als je gruwelijkheden hebt meegemaakt die het daglicht niet kunnen verdragen?
“We schreven over slachtoffers, deden voorstellen voor verbetering van wetten en procedures. We hebben geholpen om de rechten van slachtoffers van dit soort misdrijven te verbeteren. En dat doen we nog steeds, via ons expertisecentrum Impact: Center Against Human Trafficking and Sexual Violence in Conflict. Toch wilden we meer doen om de levens van deze mensen beter te maken.” Vertellen de gedreven ondernemers.
Tijdens een onderzoeksreis naar Rwanda ontmoette Anne-Marie Jean Gakwandi, een man die ook de genocide tegen zijn volk – de Tutsi’s – had overleefd en had besloten met Solace Ministries zijn leven te wijden aan het helpen van lotgenoten. Geïnspireerd door Jean en in samenwerking met hem richtte Anne-Marie samen met haar man Stichting Mukomeze op (dit is Rwandees voor sterk hem/haar). Die stichting helpt overlevenden van seksueel geweld met onderwijs, begeleiding en werk.
Omdat een groot aantal vrouwen koffie verbouwen, ontstond een nieuw idee: waarom hun koffie niet zelf importeren, branden en verkopen? Zo zouden deze vrouwen niet afhankelijk blijven van donaties via de stichting, maar betekende hun succes direct meer impact voor henzelf. Vanuit die gedachte werd vervolgens in 2019 de sociale onderneming Bèkske geboren.
Een keten van vrouw tot vrouw
In de heuvels in het zuiden en westen van Rwanda, plukken 87 vrouwen koffiebessen voor Bèkske. De bonen worden gewassen, gedroogd en gesorteerd bij lokale washing stations, waaronder het washing station van Nyamurinda, dat wordt geleid door twee zussen, ook overlevenden van de genocide tegen de Tutsi’s. Hun motto is: from victim to victory. Voor Anne-Marie beschrijft dit precies hoe zij de vrouwen ziet.
“Na alles wat zij hebben meegemaakt, vinden ze de kracht om door te leven en er het beste van te maken. Zodat hun kinderen een beter leven krijgen. Ze waren ooit slachtoffer, maar pas als je hen in de ogen kijkt en met ze praat besef je: ze zijn zoveel meer dan dat. Zelf ben ik al zo’n 50 keer in Rwanda geweest en het liefst zou ik iedereen er mee naartoe nemen. Als je er bent geweest, landt het pas echt wat wij daar aan het doen zijn. Bovendien is het nu een heel veilig land met prachtige landschappen, waar het toerisme aan het opbloeien is, waaronder ook koffietoerisme. Dus, ga een keer mee zou ik zeggen!”, glimlacht ze.
Nadat de koffiebonen in het washing station zijn ontdaan van hun schil, reizen ze in jute zakken per schip naar Nederland. Bij Pure Flavor in Den Bosch worden ze ambachtelijk gebrand (slow roasted) en vervolgens verpakt in de voormalige Koepelgevangenis in Breda. Dat laatste gebeurt met hulp van vrouwen met een afstand tot de arbeidsmarkt, vaak statushouders die zelf oorlog hebben meegemaakt of hiervoor gevlucht zijn.
Anne-Marie: “De keten loopt letterlijk van vrouw tot vrouw. Dat maakt deze koffie uniek. Iedereen in de keten bouwt aan haar eigen toekomst.”
Dit maakt Bèkske zo bijzonder
- 100 % Specialty Coffee, Arabica bonen (SCA-score 85+)
- Verbouwd op 1800–2000 meter hoogte
- Ze bereiken 87 vrouwelijke ondernemers en ruim 400 gezinsleden
- De vrouwen ontvangen 3–4 keer meer dan de gangbare marktprijs; een deel ontvangen ze contant en een ander deel gaat in een gemeenschapsfonds, waarmee bijvoorbeeld trainingen en landbouw werktuigen worden bekostigd
- Ze delen zelfs mee in de winst
Eerlijke koffie, geroosterd voor rechtvaardigheid
Nederlanders drinken dagelijks zo’n 33 miljoen koppen koffie. We vinden het vanzelfsprekend dat die betaalbaar is. Maar aan de andere kant van de wereld betaalt iemand de prijs: de boer.
“De koffieprijzen zijn de afgelopen jaren gestegen,” zegt Eefje, “maar niet omdat boeren er beter van worden. Door klimaatverandering mislukken oogsten vaker, terwijl de winst in de keten vooral bij grote merken blijft hangen.”
Bèkske kiest bewust voor een andere aanpak. De vrouwen in Rwanda krijgen niet alleen een eerlijke prijs, maar ook trainingen, begeleiding en toegang tot krediet. Ze zijn echt zelfstandige ondernemers. Via Stichting Mukomeze delen ze bovendien mee in de winst.
“Koffie verkopen is niet onze missie,” zegt Eefje. “Het is het middel om vrouwen zelfstandig te laten worden.”
De impact is zichtbaar. Dankzij extra donaties kregen al zeventien gezinnen zonnepanelen, waardoor kinderen ’s avonds huiswerk kunnen maken. Ook wordt er geïnvesteerd in onderwijs en de uitbreiding van de plantages.
Van slachtoffers naar ondernemers
Wie Anne-Marie en Eefje hoort spreken, merkt dat het woord slachtoffer nauwelijks valt.
“Dat woord past niet bij deze vrouwen,” zegt Anne-Marie. “Ze hebben gruwelijke dingen meegemaakt, maar ze staan elke dag weer op. Ze zijn ondernemers, moeders, leiders. Daar gaat het om.”
Een van hen is Adria. Ze verloor haar man tijdens de genocide en bleef achter met drie kinderen.
Jarenlang had ze geen inkomen, geen stem, geen hoop. Met hulp van Solace Ministries en Bèkske begon ze koffie te verbouwen.
“De koffie geeft me uitzicht op een toekomst waar ik naar uit kan kijken,” vertelde Adria in een gesprek met Anne-Marie en Eefje. Haar verhaal staat symbool voor tientallen anderen.
Eefje: “Je leert enorm van de veerkracht van vrouwen als Adria, en je wordt enorm goed in relativeren.”
Begin november vertrokken Anne-Marie en Eefje weer naar Rwanda, voor het dertigjarig jubileum van Solace Ministries. Ze zullen oude bekenden zien en nieuwe vrouwen ontmoeten.
De relatie tussen koffie en klimaat
- Wereldwijd komt 70 % van alle koffie uit kleine boerenbedrijven.
• Door droogte en extreme regenval daalt de productie van Arabica-bonen jaarlijks met 3 %.
• Rwanda behoort tot de top-10 van beste koffielanden ter wereld, maar exporteert slechts een fractie rechtstreeks.
• Specialty coffee is maar 5 % van de wereldproductie – en dat is precies wat je proeft als je een Bèkske drinkt.
Ondernemerschap als motor
Anne-Marie en Eefje weten uit ervaring hoe ondernemerschap levens kan veranderen, dat van henzelf, én dat van anderen. Hun koffiemerk draait vooralsnog zonder externe financiering. Ze combineren het met hun werk voor Impact: Center against Human Trafficking and Sexual Violence in Conflict. “Dat is soms aanpoten,” lacht Eefje, “maar we geloven in dit model. Niet alleen omdat het werkt, maar omdat het eerlijk is. Desondanks zijn we op het punt gekomen dat we in gesprek zijn voor externe financiering, want de koffie business is enorm duur, en we willen groeien en meer impact maken, en daar heb je investeringen voor nodig.”
Hun klantenkring groeit gestaag. Steeds meer MKB-ondernemers stappen over op Bèkske: coaches, creatieve bureaus, advocatenkantoren en duurzame bedrijven. Verrassend vaak zijn het vrouwen”, zegt Anne-Marie, op de een of andere manier zoeken vrouwen naar verbinding, zelfs al liggen er duizenden kilometers tussen hen in. Dat vind ik prachtig om te zien.”
De impact die Bèkske maakt is indrukwekkend, maar tegelijkertijd leveren ze ook gewoon een product van topkwaliteit. Specialty koffie, single origin, gebrand in kleine batches. De koffie is verkrijgbaar voor particulieren én bedrijven, gewoon via hun website www.rwandanempowermentcoffee.com. Naast het eigen merk levert Bèkske ook private-label-koffie aan ondernemers die hun eigen merk willen koppelen aan eerlijke handel. Zo groeit de beweging stap voor stap.
Wist je dat…
- Bèkske de enige sociale onderneming ter wereld is die door de VN is erkend voor haar aanpak tegen seksueel geweld via ondernemerschap buiten een conflict gebied
• Het merk werkt volgens direct trade – zonder tussenhandelaren?
• De koffie in de Koepel in Breda wordt verpakt door vrouwen met een afstand tot de arbeidsmarkt?
• Bèkske bijdraagt aan zes VN-doelen (SDG’s), waaronder ‘geen armoede’, ‘gendergelijkheid’ en ‘eerlijke arbeid’? - De koffieboeren duurzaam telen?
Meer informatie over de genoemde organisaties
Wil je meer weten over Bèkske: Rwandan Empowerment Coffee of over de verschillende organisaties die zijn genoemd? Hieronder vind je de websites.
rwandanempowermentcoffee.com
impact-now.org
mukomeze.nl
www.solaceministries.org
—
Dit is een artikel uit Breda Business & Lifestyle #20. Lees het volledige magazine hier.
